زندگي متفكران برجسته
تعداد بازديد: 75
براي اختراع كردن حتماً نبايد دانشمند بود.
اين آن چه بود كه دانشمند فقيد "جنريچ آلتشولر"(1) تلاش زياد نمود تا آن را تفهيم كند. او ميگفت اگر هر انساني فرآيند اختراع و اكتشاف را بداند، ميتواند مخترع و مكتشف شود. وي از جمله كساني است كه نامش از ذهن بشر فراموش نميشود.
جنريچ آلتشولر در سال 1926، يعني 10 سال پس از آغاز انقلاب بلشويكي در اتحاد جماهير شوري سابق به دنيا آمد. از همان كودكي علاقه شديدي به نوآوري داشت. در حالي كه 14 سال بيش نداشت، وسيلهاي را براي توليد اكسيژن از پر اكسيد هيدروژن ساخت و آن را آزمايش كرد. در سن 16 سالگي براي اولين بار اسم خود را به عنوان مخترع وسيلهاي كه مخصوص تنفس زير آب بود به ثبت رساند.
در سال 1946 آلتشولر تصميم گرفت دانش جديدي براي تئوري نوآوري ايجاد كند. براي اين منظور، با بررسي دويست هزار سند از مركز ثبت اختراع روسيه، چهل هزار سند را به عنوان راه حلهاي ارائه شده انتخاب نمود و از بررسي آنها الگوهايي را كه بهطور مكرر در نوآوريهاي مختلف استفاده ميشد شناسايي كرد.
وي بر اساس معيارهاي زير پنج سطح نوآوري را تعيين نمود.
اين معيارها عبارتند از:
1 - دانش استفاده در نوآوري تا چه حد در حوزة كاري فرد نوآور قرار داشته است؟
2 - تعداد آزمونهاي نظري كه نوآور براي رسيدن به راه حل انجام داده چقدر بوده است؟
3 - مسير بهبود طرح اصلي براي رسيدن به راه حل تا چه حد بديهي بوده است؟
مداركي كه تنها نشان دهنده تغييراتي كوچك در طراحي بودند، به عنوان پايينترين سطح نوآوري و اختراعهايي كه در آنها به طريقي در سيستم تغيير داده ميشد سطح مياني و اختراعهايي كه در آنها دانش جديدي معرفي ميگرديد به عنوان خلاقترين اختراعات شناخته شد.
الگوهايي كه در تكامل طراحي شناخته شدند داراي دو جزء اصلي بودند:
1 - نظم معمول در تكامل طراحي
2 - اصول مورد استفاده در راه حلهاي نوآورانه
آلتشولر در واقع ميخواست روند حل مشكلات پيچيده را تسهيل كند، سپس روش تسهيل فرآيند را به افراد ديگر انتقال دهد.
تلاش آلتشولر براي بهبود فرآيند نوآوري به خلق TRIZ(2) منجر شد. پرسشهاي اصلي آلتشولر در راه توسعه دانش خلاقيت عبارت بودند از:
1 - چگونه ميتوان زمان رسيدن به نوآوري را كاهش داد؟
2 - چگونه ميتوان فرآيندهايي ايجاد كرد كه بتواند «تفكر خلاق» را تقويت كند؟
در تلاش براي پاسخ به اين سؤالات آلتشولر دريافت ، آنچه براي دانشمندان بسيار سخت است آن است كه خارج از حوزه مفروضات خود فكر كنند. چون در اين صورت مجبورند با فن آوري جديد و با زباني ديگر تفكر كنند.
آلتشولر با شناسايي الگوهاي موجود حل خلاقانه در فن آوري هاي مختلف، مشكل محدود بودن ديد در اثر تخصص گرايي را بر طرف ساخت و فرآيند نوآوري بهبود يافت.
مشاهدات آلتشولر به تحولي ديگر نيز منجر شد. بدين صورت كه او دريافت از آنجايي كه تكامل طرح مهندسي، فرآيندي است كه توسط قوانين مشخص كنترل ميشود ميتوان آن را تدريس كرد. با استفاده از دانش جديد (TRIZ) آلتشولر و همكارانش، نوآوريهاي زيادي در صنايع نظامي و غير نظامي پديد آوردند. طرحي جديد براي جمعآوري روغنهاي نشت كرده، طرحي براي حفاظت از ملوانان زير درياييهاي غوطهور، نوعي لباس براي امدادگراني كه به معدن ها ميرفتند و ....
ولي مهمتر از هر يك از اين نوآوريها، انقلابي بود كه در حوزه حل ابتكاري مسائل آغاز شده بود.
آلتشولر سعي بسيار كرد كه به همه بفهماند كه: « براي اختراع كردن حتماً نبايد دانشمند بود.» او ميگفت : « اگر هر انساني فرآيند اختراع و اكتشاف را بداند، ميتواند مخترع و مكتشف شود.»
در راهي كه آلتشولر انتخاب نمود افراد بسياري وي را همراهي كردند كه هم اكنون در بسياري از دانشگاه هاي معتبر مانند :
MIT
دانشگاه ميشيگان
دانشگاه Coburg
دانشگاه صنعتي مسكو
به تدريس اين رشته مشغولند.
از جمله شاخص ترين مراكزي كه TRIZ را به كار گرفته و به موفقيت دست يافتهاند ميتوان به شركتهايي چون :
BMW
Intel
Motorola
Ford
TOYOTA
….
اشاره نمود.
در ادامه باز به گوشهاي ديگر از زندگي نامة آلتشولر كه نشان دهندة سختكوشي و تلاش خستگي ناپذير وي در طي حياتش ميباشد اشاره مينماييم:
وي در دوران ژوزف استالين به زندگي نوآورانه خود ادامه ميداد. در سال 1948 وي به همراه يكي از دوستان دوران بچگياش رافائل شاپي رو(3) با وجود ترسي كه از نتيجه كار خود داشتند، توسط نامهاي نگراني شديد خود را از آيندة نوآوريها در اتحاد جماهير شوروي به اطلاع استالين رساندند. در آن نامه فرآيند نوآوري را كه در سرتاسر كشور استفاده ميشد، مورد قضاوت قرار داده، راههايي براي بهبود آن ارائه دادند. بهبودهاي مورد نظر آنها بر اساس طرح TRIZ بود. متأسفانه علاوه بر آن كه وطن دوستي و ايدههاي با ارزش آنها مورد تشويق واقع نشد، به نوآوري با هدف تخريب كشور نيز متهم گشتند. سرانجام پس از يك سال بازجويي و شكنجه، آن دو به 25 سال حبس در زنداني در نواحي قطبي محكوم شدند. آنچه در آن شرايط براي اكثر مردم زندگي جهنمي به حساب ميآمد، از نظر آلتشولر فرصتي براي رشد فكري و افزايش بهرهوري تلقي ميشد. زندان مملو از دهها استاد، دانشمند معروف، موسيقيدان و هنرمند بود كه همگي در جريان تصفيه حسابهاي سياسي استالين بازداشت شده بودند. به اين ترتيب آلتشولر به كسب علم و دانش ادامه ميداد. هم بنديهاي او در زندان از اين كه كسي مشتاقانه ساعتها به حرفهاي آنها گوش ميداد، خوشحال بودند. بدين ترتيب آن زندان، به دانشگاه خصوصي براي آلتشولر تبديل شد. بدترين تنبيه براي آلتشولر ممنوعيت نوشتن بود. هرگاه كه دفترچه يادداشتي در وسايل يك زنداني پيدا ميشد، او را با بيرحمي شكنجه ميدادند. با وجود اين مانع بزرگ، آلتشولر به توسعه دانش نوآوري ادامه ميداد. استالين در سال 1953 مرد و يك سال بعد از آن آلتشولر و شاپي رو از زندان آزاد شدند. آنها به توسعه TRIZ ادامه دادند و اولين مقاله خود را دربارة اصول تئوري TRIZ در سال 1956 در مجلة علمي "سؤالهايي دربارة روانشناسي"(4) به چاپ رساندند.
"شاپي رو" اولين كتاب TRIZ را منتشر كرد ولي از ادامة راه توسعه TRIZ منصرف شد. در طول دهه بعد دستاوردهاي آلتشولر مورد توجه متخصصان رشتههاي مختلف واقع گرديد. آنها روش آلتشولر را مورد استفاده قرار داده و آن را توسعه دادند. در سال 1974 بوريس زلاين(5) و در سال 1981 آلازوسن(6) به گروه متخصصان علاقه مند به TRIZ پيوستند. استفاده از TRIZ در دنياي واقعي باعث گسترش و بازبيني آن شد، روشهاي ساخت، بهبود يافت و TRIZ براي حل مسائلي در حوزه دانش، تجارت، مديريت و ديگر زمينهها به كار گرفته شد. TRIZ به عنوان روشي براي آموزش خلاقيت معرفي شد. يك برنامة مستقيم تلويزيوني نيز براي آموزش TRIZ به بچهها تهيه شد.
در طي سالهاي پس از آزادي از زندان ، هر چند كه استالين مرده بود، ولي هنوز جدال با كميته فرآيندهاي نوآوري و جامعه نوآوران بزرگترين مانع در استفاده گسترده از TRIZ به حساب ميآمد. دشواريهايي براي آلتشولر و همكارانش كه قادر نبودند با استفاده از اين روشها به كمترين منافع مالي دست يابند، بسيار زياد شد بهطوري كه آلتشولر براي گذراندن زندگي خود با نام مستعار آلتوف(7) شروع به نوشتن داستانهاي علمي ـ تخيلي كرد و در اين كار نيز TRIZ را در خلق بسياري از ايدههاي خود به كار گرفت.
تا سال 1985 آلتشولر بيش از چهارده كتاب تأليف كرد كه بسياري از آنها با همكاري بوريس زلاتين و يكي نيز با همكاري آلازوسمن تأليف شده بود. هنگامي كه در سال 1985 مشكلات جسماني آلتشولر باعث محدود شدن ساعات كاري او شد، وي فعاليت خود را با بررسي مفاهيم عمومي و كلي خلاقيت ادامه داد. مجموعه تكنيكهاي تدوين شده توسط آلتشولر با نام TRIZ كلاسيك معروف است.
امروز TRIZ در آموزشگاههاي خصوصي به عنوان بخشي از برنامه درسي، آموزش داده ميشود. همچنين در مؤسسات اقتصادي و مقوله سياست نيز TRIZ مورد استفاده قرار ميگيرد. دو نرم افزار متفاوت نيز در مورد TRIZ توليد شده است(8) كه براي كاهش زمان حل مسئله به كار ميروند. يكي از آنها توسط والري سوريكف(9) از مؤسسه ماشينهاي ابتكاري(10) در بوستون عرضه شده و ديگري توسط شركت IIS(11) در ميشيگان تهيه شده است.
يافتههاي اصلي آلتشولر عبارتند از:
ـ سطوح نوآوري.
ـ تناقصها:
-تناقص فني:
ـ چهار اصل نوآوري (1956 تا 1971)
ـ سي و نه پارامتر مهندسي
ـ تناقص فيزيكي:
ـ چهار اصل جدا سازي (1979)
ـ تئوري ايده آل (1956)
ـ 76 راه حل استاندارد (1974 تا 1985)
ـ الگوهاي تكامل (1969 تا 1979)
ـ ARIZ (الگوريتم حل ابتكار مسئله) (1959 تا 1985)
ـ تجزيه و تحليل شيء ـ اثر (1977)
در پايان مروري بر تعدادي از كتابهاي وي مينماييم:
الف) 40 اصل (كليدهاي TRIZ براي نوآوري فني)
اين اثر اولين جلد از سري آثار مربوط به ابزارهاي TRIZ است، كه در مراكز نوآوري فني، مورد استفاده قرار گرفته است. اين كتاب، شاملِ متن كاملي از 40 اصل كلاسيك آلتشولر (در مورد TRIZ) هم چنين مطلبي به نوشته "لئونيد لرنر" با عنوان "جنريچ آلتشولر پدر TRIZ " است.
از ديگر مطالب كتاب، مقدمهاي بر TRIZ و سه مرحلة حل يك مسئلة ابداعي نوشته Lev Shulyak و جدول تناقضهاي TRIZ كه يكي از قدرتمندترين ابزار TRIZ براي حل مسائل ابداعي است، ميتوان نام برد.
ب) و ناگهان مخترع ظاهر شد (TRIZ، تئوري حل مبتكرانه مسائل)
اين اثر افسانهاي براي اولين بار در سال 1990 به زبان انگليسي منتشر شد و البته بعدها دوباره ترجمه و به طور كامل اصلاح شد. ترجمه جديد، دربرگيرندة موضوعاتي بود كه در ترجمه اصلي به چشم نميخورد.
اين اثر معروفترين كتاب آلتشولر به زبان روسي است كه به چگونگي نوآور شدن و حل مسائل فني ميپردازد. Lev Shulyak - مترجم كتاب - خود يك مبتكر صاحب نام، مهندس و متخصص TRIZ است.
ج) الگوريتم نوآوري (TRIZ ، نوآوري نظام يافته و خلاقيت فني)
اين كتاب كه نقطه عطفي در گسترش نظريه حل مسئله ابداعي (TRIZ) به شمار ميرود. حاصل بيش از بيست سال تحقيق و تجزيه و تحليل در اين زمينه است.
آلتشولر، الگوريتم حل مسئله به روش TRIZ را، به نحوي تشريح ميكند كه ميتواند عامل ايجاد نوآوري، در بالاترين درجه خود باشد.
بسياري، اين كتاب را كه مملو از مثال، افكار و بينشي عميق است، شاهكار آلتشولر و كتابِ راهنمايي (Hand book) در جهت ايجاد انقلاب در زمينه خلاقيت و تكنولوژي ميدانند
پينوشت:
Genrich s.Altshuller– (1926-1998)
TRIZ (Theory of Inventive Problem Solving) :
TRIZ ابزاري براي ايجاد تحول و اختراعهاي جديد است و به «نوآوري نظام يافته» ترجمه شده است اين واژه از سرتيترهاي يك واژه تركيبي روسي گرفته شده است.
TRIZ در واقع شيوه جديد انديشيدن است كه در آن نوع خاصي از انديشيدن را ميآموزاند كه از طريقش بدون از دست دادن خلاقيت خود، دانش را فرا ميگيريم.
TRIZ ابزار تقويت نوآوري و ايجاد بهبودهاي شگرف در طراحي است (در شمارههاي آينده مطالب و توضيحات بيشتري از TRIZ خدمتتان بيان خواهيم نمود.)
Raphael Shapiro
Question of psychology
Boris z lotin
Ala zusman
Altov
Algorithm of Inventive problem solving
Valery Tsourikov
Invention Machine
Ideation International southfield, MI
منبع : كتاب TRIZ(نوآوري نظام يافته) و اينترنت.